अमेरिका–इरानबीच दुई साता युद्धविराम घोषणा, पाकिस्तानको मध्यस्थतामा तनाव अस्थायी रूपमा घट्यो

काठमाडाैं, चैत २५ । मध्यपूर्वमा ३८ दिनदेखि जारी तनावपूर्ण द्वन्द्वबीच अमेरिका र इरानले दुई साताका लागि युद्धविराम घोषणा गरेका छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति डाेनाल्ड ट्रम्पले आकस्मिक रूपमा आक्रमण रोक्ने निर्णय गरेपछि क्षेत्रीय तनाव अस्थायी रूपमा कम भएको छ।
यो निर्णय पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शेहेवाज शरिफको कूटनीतिक पहलपछि आएको हो। उनले सार्वजनिक रूपमा ट्रम्पसँग समयसीमा थप्न आग्रह गर्दै कूटनीतिक संवादलाई अवसर दिन आग्रह गरेका थिए।

ट्रम्पको चेतावनीपछि अचानक युद्धविराम
युद्धविराम घोषणा हुनु केही घण्टा अघि ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत “आज राति एउटा सभ्यता नै समाप्त हुन सक्छ” भन्ने गम्भीर चेतावनी दिएका थिए। त्यतिबेला इरानका महत्वपूर्ण पूर्वाधारहरू, विशेषगरी खार्ग टापुमा भीषण आक्रमण भइसकेको थियो।
त्यसपछि उनले घोषणा गर्दै भने—यदि इरानले स्ट्रेट अफ हाेर्मुज सुरक्षित रूपमा खुला राख्न सहमत हुन्छ भने अमेरिका दुई सातासम्म आक्रमण स्थगित गर्न तयार छ। उनले यसलाई “दुई पक्षीय युद्धविराम” को रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

इरानको सर्तसहित सहमति
इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अघ्राचीले अमेरिका आक्रमण रोकिएमा इरानले पनि आफ्ना “रक्षात्मक कारबाही” रोक्ने बताएका छन्। साथै, उनले दुई सातासम्म हर्मुज जलडमरूमध्यबाट सुरक्षित आवागमन सुनिश्चित गरिने बताएका छन्।
तर इरानले जलडमरूमध्यमा आफ्नो नियन्त्रण कायम रहने दाबी गरेको छ, जुन अमेरिकी व्याख्यासँग मेल खाँदैन। यही विषय आगामी वार्तामा मुख्य विवादको बिन्दु बन्ने देखिन्छ।

पाकिस्तानको ‘कूटनीतिक सफलता’
प्रधानमन्त्री शरीफले युद्धविरामलाई स्वागत गर्दै इस्लामाबादमा थप वार्ताका लागि दुवै पक्षलाई निम्तो दिएका छन्। अप्रिल १० मा हुने सम्भावित वार्ताले दीर्घकालीन समाधानको बाटो खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
आर्थिक संकट र अन्तर्राष्ट्रिय दबाबमा रहेको पाकिस्तानले यस घटनामार्फत अप्रत्याशित रूपमा क्षेत्रीय कूटनीतिमा प्रभावशाली भूमिका देखाएको विश्लेषण गरिएको छ।

इजरायलको आंशिक समर्थन
इजरायली प्रधानमन्त्री बेञ्जामिन नेतन्याहुको कार्यालयले युद्धविरामलाई समर्थन गरे पनि यो सहमति लेबनानमा लागू नहुने स्पष्ट पारेको छ। त्यसैले हेज्बुल्लाहविरुद्धको इजरायली कारबाही जारी रहने संकेत दिएको छ।

तेल बजारमा ठूलो उतारचढाव
युद्धविराम घोषणासँगै अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा ठूलो गिरावट आएको छ। अमेरिकी कच्चा तेलको मूल्य ११४ डलरबाट घटेर करिब ९६ डलर प्रति ब्यारेलमा झरेको छ। ऊर्जा संकटका कारण बढेको मूल्य केही मिनेटमै घटेको विश्लेषण गरिएको छ।

‘शान्ति होइन, विराम मात्र’
विश्लेषकहरूका अनुसार यो पूर्ण शान्ति होइन, केवल अस्थायी विराम हो। अमेरिका र इरानबीच हर्मुज जलडमरूमध्यको नियन्त्रणबारे फरक व्याख्या कायम रहेकाले आगामी दुई साता निकै संवेदनशील रहनेछन्।
फेब्रुअरी २८ यता जारी द्वन्द्वमा करिब ३,४०० जनाको ज्यान गएको अनुमान गरिएको छ। अहिलेका लागि आक्रमण रोकिएको भए पनि आगामी वार्ता सफल नहुँदा पुनः युद्ध चर्किने जोखिम कायमै छ।
विश्वले केही समयका लागि राहतको सास फेरेको छ। तर इस्लामाबादमा हुने वार्ताले मात्रै यो युद्धविराम स्थायी शान्तिमा परिणत हुन्छ कि पुनः द्वन्द्वमा फर्किन्छ भन्ने टुंगो लगाउनेछ।
एजेन्सीको सहयाेगमा