ज्यापु शब्दको अर्थ र ऐतिहासिकता

एकै दिनमा सकिन्न नेवारको लक्ष्मी पूजा

तर नेवार संस्कृतिमा यमपञ्चकबारे खासै चासो हुँदैन र तीन दिन मात्र मनाइन्छ । यी तीन दिनको सांस्कृतिक पर्वलाई स्वन्ति भनिन्छ । स्वन्तिमा पहिलो दिन लक्ष्मीपूजा, दोस्रो दिन म्ह पूजा र चौधा दिन किजापूजा ।

बसन्त महर्जन 2026-11-11

देशकै पहिचान नेपाल संवत्

राष्ट्रिय मान्यताप्राप्त नेपाल संवत् विश्वमा प्रचलनमा रहेका संवत्‌हरूभन्दा अलि फरक छ। प्रचलित संवत्‌हरूमध्ये कुनै राजाको नाममा छ भने कुनै धर्मगुरु वा अन्य व्यक्तिविशेष नाममा। कुनै चाहिँ वंश वा घटनाविशेषसँग सम्बन्धित छन्। नेपाल संवत् मात्रै एउटा यस्तो संवत् हो, जुन देशको नाममा छ।

बसन्त महर्जन 2026-11-10

संयुक्त राष्ट्र संघमा नेपाल सम्बत

संयुक्त राष्ट्र संघको प्रधान कार्यालयमा नेपाल सम्बत ? हो, नेपाल सम्बत । नेपाल सम्बतअनुसार नयाँ वर्षको औपचारिक कार्यक्रम ‘नेपाल डे’ । कतिपयलाई यो काल्पनिक वा कल्पनातीत कुरा होला । नेपालको आफ्नै सम्बत, नेपाल देशकै नामबाट नामाकरण भएको एउटा विशिष्ट सम्बत ।

बसन्त महर्जन 2026-11-10

लक्ष्मी पूजाकी लक्ष्मी मायादेवी होइनन्

लक्ष्मी हिन्दू धर्ममा एक देवी हुन् र समाजमा उनको महत्व ठूलै रहेको मानिन्छ ।...

बसन्त महर्जन 2026-11-09

अहिंसाको कुरा र बुद्धको शिक्षा

बुद्ध जन्मेको देश हुँदैमा देशवासीको मनमस्तिष्कमा बुद्ध शिक्षा स्वतः घुसेको हुँदैन । बुद्ध अनेक विधि उपाय अपनाएर मान्छेको बुझ्ने क्षमता हेरी उपदेश दिन्थे र मान्छेहरू बुझ्थे । कतिपय मान्छे बुद्धकै समयमा पनि उल्टो बुझ्थे र अनर्थ पनि गर्थे । तत्कालिन समयमा सबै मान्छे बुद्धका प्रसशंक थिएन, विरोधी पनि थिए ।

बसन्त महर्जन 2026-10-16

मोहनी नखःको नःलास्वां

जसरी मोहनी र दशैं एउटै होइन, त्यसरी नै दशैंको जमरा र मोहनीको नःलास्वां पनि उस्तोउस्तै देखिएपनि उही होइन ।

बसन्त महर्जन 2026-10-11

बौद्ध वा हिन्दूको प्रश्नमा अल्मलिएका नेवार

कोही नेवारलाई कसैले ‘तिमी बौद्ध हो कि हिन्दू ?’ भनेर सोध्योभने साधारणतः त्यो नेवार अल्मलिन्छ । वास्तविकता त के हो भने, एक सर्वसाधारण नेवारलाई बौद्ध हुनु र हिन्दू हुनुमा केही फरक परेको हुँदैन । परम्परा जसरी चल्दै आएको हो, त्यसरी नै चल्दै जाने हुन्छ, बौद्ध हुनु र हिन्दू हुनुमा केही तलमाथि परेको हुँदैन ।

बसन्त महर्जन 2026-10-02

नेवारसँग किन धेरै संस्कृति ?

नेवारको पहिचान संस्कृतिमा सम्पन्न समुदायको रुपमा रहेको पाइन्छ । नेपाली समाजमा संस्कृतिको सवाल उठ्दा नेवारको नाम छुट्दैन । र, के पनि भनिन्छ भने, वर्ष भरिमा जति दिन हुन्छ, त्यो भन्दा बढी नेवारहरुको चाडपर्व हुन्छ । अझ यो पनि भनिन्छ, नेवारहरु चाडपर्व भनेपछि हुरुक्कै हुन्छन् । अब प्रश्न उठ्छ, वर्षदिनमा तीन सय पैसठ्ठी दिन हुन्छ र ती दिनहरुभन्दा बढी चाडपर्व हुन्छ भने यिनीहरुको जीवन कसरी निर्वाह हुन्छ ?

बसन्त महर्जन 2026-10-01

‘सम्हय् बजि’ को सांस्कृतिक तथा दार्शनिक अर्थ

नेवार समाजमा प्रचलित ‘सम्हय् बजि’लाई विभिन्न परिकारसहितको नेवार खाजा सेट भन्ने अर्थमा मात्र बुझ्नु वास्तवमा यसबारे केही नबुझ्नु र यस बारेमा ठुलै भ्रम पालेर बस्नु हो । तर हो, खाने कुरा नै । यसलाई बुझ्नुपर्दछ ।

बसन्त महर्जन 2026-09-26

यँयाः (इन्द्रजात्रा)को कथामा इतिहासको खोजी

प्रायः सोचिरहेको हुन्छु, इतिहास कसरी हराउँदै जान्छ र मिथकका रुपमा कथा कहानीहरू किन बढ्दै जान्छ ? हिन्दू धर्मका पुराणहरूमाथि एक समय खुबै गमियो, यी हुन् के ? हिन्दू धर्मावलम्बीहरू पुराणलाई साँच्चै भएको घटनाको रुपमा लिन्छन् तर इतिहासको दर्जा पाउँदैन ।

बसन्त महर्जन 2026-09-25

इन्द्रजात्रा : प्राचीन यँयाःको अर्वाचीन नाम

इन्द्रजात्रा नाममा प्रसिद्ध सांस्कृतिक उत्सवलाई नेवार भाषामा यँयाः...

बसन्त महर्जन 2026-09-23

लुम्बिनीको दिगो विकासका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन हुँदै

नेवाः टाइम्स 2026-09-16

आजको तीज: भाेटेकाेशी बाढीले थामेको उत्सवको स्वर

आजको तीज : बाढीले थामेको उत्सवको स्वर

अमिका राजथला 2026-09-14

ग्वलः देमा ‘नासः द्यः छेँ’ पुनःनिर्माण सम्पन्न

नेवाः टाइम्स 2026-08-23

समुदायको सहभागितामा अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदा अभिलेखीकरण कार्यशाला सुरु

नेवाः टाइम्स 2026-08-13

सारनाथ विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत: नेपालका लागि के अर्थ राख्छ?

नेवाः टाइम्स 2026-07-28

अमेरिका पुर्‍याइएका तलेजु भवानीका ऐतिहासिक गहना फिर्ता गराउन कार्यवाहक राजदूतमार्फत सहयोगको अपिल

अमेरिका पुर्‍याइएका तलेजु भवानीका ऐतिहासिक गहना फिर्ता गराउन कार्यवाहक राजदूतमार्फत सहयोगको अपिल

नेवाः टाइम्स 2026-07-16

गोदावरीका प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाको प्रवर्द्धनका लागि ‘पत्रकार पदयात्रा’

गोदावरीका प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाको प्रवर्द्धनका लागि ‘पत्रकार पदयात्रा’

नेवाः टाइम्स 2026-07-04

बौद्ध चारधामको महत्व

विश्व बौद्धजगत गौतम बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनी, बोधिलाभस्थल बोधगया, प्रथम धर्मचक्रप्रवत्र्तनस्थल सारनाथ र महापरिनिर्वाणस्थल कुशीनगरलाई चारधाम मान्दछन् र यी स्थलहरूमा पुगी बुद्धप्रति श्रद्धा चढाउँछन् । र, यी दर्शनीय एवं संवेजनीय स्थलहरू ध्यान भावना गर्न उपयुक्त ठानी ध्यान गरेर धर्मलाभी हुन्छन् ।

बसन्त महर्जन 2026-05-01

१३औँ शताब्दीको महागौरीको मूर्ति आफ्नै आसनमा फिर्ता

विश्व सम्पदा दिवसको अवसरमा काठमाडौँ महानगरपालिकाले राष्ट्रिय संग्रहालयमा राखिएको १३औँ शताब्दीको दुर्लभ प्रस्तर मूर्ति आफ्नै मूल स्थानमा पुनःस्थापित गरेको छ।

नेवाः टाइम्स 2026-04-18

असनको मौलिकता पुनरुत्थान अभियान शुभारम्भ, हरेक शनिबार सांस्कृतिक क्रियाकलाप हुने

काठमाडौं, वैशाख ५ । काठमाडौं महानगरपालिकाले प्राचीन व्यापारिक तथा...

नेवाः टाइम्स 2026-04-18

संग्रहालयमा राखिएका मूर्ति घर फिर्ता गराउने निर्णय

काठमाडौँ महानगरपालिकाभित्र विभिन्न स्थानबाट संग्रहालय पुगेका मूर्तिहरुलाई कानुनी तथा प्रशासनिक प्रक्रिया पूरा गरेर घर फिर्ता गर्ने निर्णय भएको छ ।

नेवाः टाइम्स 2026-04-17

आमा बाबुको मुख हेर्ने पर्व

आमाबाबुलाई आदरसत्कार नगर्नु भनेर कसले भन्छ र ? तर सबै धार्मिक समुदायमा ‘आमाको मुख हेर्ने’ र ‘बाबुको मुख हेर्ने’ पर्व त छैन । नेपालबाहेक अन्यत्रका कुनै पनि बौद्ध र हिन्दू समुदायमा पनि यस पर्वको अभ्यास छैन, कतिलाई यसबारेमा जानकारीसम्म पनि छैन । ‘ह्याप्पी मदर्स डे’ र ‘ह्याप्पी फादर्स डे’ बेग्लै हो ।

बसन्त महर्जन 2026-04-17

मातृ औँशी आज: आमाप्रति सम्मान अर्पण गर्दै देशभर विभिन्न कार्यक्रम

आमालाई मिठा परिकार खुवाउने, उपहार दिने तथा आशीर्वाद लिने परम्परासँगै दिवंगत आमाको सम्झनामा श्राद्ध तथा तर्पण गर्ने चलन पनि रहेको छ। काठमाडौंको मातातीर्थ लगायत विभिन्न स्थानमा दिवंगत आमाको सम्झनामा श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्न भक्तजनको घुइँचो लागेको छ।

नेवाः टाइम्स 2026-04-17

"अभिनव-छ्योर्तेन-मुसुरी बौद्धदर्शन तथा साहित्य सम्मान २०८२" बाट बसन्त महर्जन सम्मानित

बुद्ध र बौद्ध दर्शनसम्बन्धी निरन्तर अध्ययन, अनुसन्धान तथा लेखनबापत आज बसन्त महर्जन "अभिनव-छ्योर्तेन-मुसुरी बौद्धदर्शन तथा साहित्य सम्मान २०८२" बाट नगद रुपैयाँ पच्चीस हजार सहित सम्मानित भएको भएका छन्

नेवाः टाइम्स 2026-04-11

मूर्ति रंगाउनेहरुभन्दा बरु चोर नै राम्राे

मूर्ति चोरी हुनु धेरै दुःखदायी हो । झिल्के बनाएर यसको सत्यानाश नै गरिदिनु थप दुःखदायी हो । मूर्तिचोरीमा संलग्न हुनेहरु नीच, पातकी, अधर्मी तथा घातक त हुन् नै, तर तीभन्दा कम्तीका छैनन्, विभिन्न रंगले रंगाएर झिल्के बनाउने झिल्के मानसिकताका धनीहरु ।

बसन्त महर्जन 2026-03-24

सेतो मच्छिन्द्रनाथ जात्राको तयारी तीव्र, महानगरको सहयोग दोब्बर

जनबहाःद्यः (सेतो मच्छिन्द्रनाथ रथयात्रा) सञ्चालनका लागि काठमाडौँ महानगरपालिकाले दिँदै आएको सहयोग रकम १० लाखबाट बढाएर २० लाख रुपैयाँ पुर्‍याइएको तयारी बैठकमा जानकारी गराइएको छ।

नेवाः टाइम्स 2026-03-22

थामेमा शेर्पा समुदायको जीवित सम्पदा संरक्षणमा जोड, जलवायु जोखिमसँग जुध्न आवश्यक ठहर

सन् २०१५ मा स्थापना गरिएको यूनेस्कोको हेरिटेज इमर्जेन्सी फन्डले द्वन्द्व तथा प्राकृतिक विपद्का कारण जोखिममा परेका सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण, न्यूनीकरण र पुनःस्थापनामा सदस्य राष्ट्रहरूको क्षमता अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्य राखेको युनेस्कोले जनाएको छ।

नेवाः टाइम्स 2026-03-22

इद्-उल-फित्रको अवसरमा प्रधानमन्त्री कार्कीको शुभकामना सन्देश

इद्-उल-फित्रका अवसरमा शुभकामना सन्देश जारी गर्दै उनले रमजान महिनाको लामो व्रतले सहनशीलता, सहिष्णुता, त्याग र मानवताप्रतिको समर्पणको सन्देश दिने उल्लेख गरेकी छन्। उनले यो समयलाई सत्कर्म र संयमको महिना भन्दै यस्ता मूल्यहरूले समाजमा सहअस्तित्व र समृद्धिका लागि प्रेरणा दिने विश्वास व्यक्त गरेकी छन्।

नेवाः टाइम्स 2026-03-21

वर्खाअघि कुमारी घरको छानो जीर्णोद्धार गरिसक्न कार्यवाहक प्रमुखको निर्देशन

महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोलले यस वर्षको बर्खा याम सुरु हुनु अघि कुमारी वहाल (कुमारी घर) को छानो जीर्णाेद्धार गरिसक्न निर्देशन दिएकी छन् । आज छानो जीर्णोद्धार कार्यको अनुगमन गर्दै डंगोलले कुमारी घरसँग सम्बन्धित धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक पक्षमा असर नहुने गरी समयमा काम सक्न निर्माण पक्षलाई निर्देशन दिएकी हुन् ।

नेवाः टाइम्स 2026-03-19