नेपालीहरूको होली: रंग, उमंग र सद्भावको पर्व

काठमाडौं, फागुन । नेपालमा आज मनाइँदै गरेको होली पर्व (फागु पूर्णिमा) रंग, उमंग र आपसी सद्भावको अनुपम पर्वका रूपमा चिनिन्छ। वसन्त ऋतुको आगमनसँगै प्रकृतिमा देखिने रङ्गीन छटाजस्तै होलीले पनि नेपाली समाजमा उल्लास र सकारात्मक ऊर्जा भर्छ। पहाडी क्षेत्रमा पूर्णिमाका दिन र तराई–मधेश क्षेत्रमा भोलिपल्ट मनाइने यो पर्व सांस्कृतिक विविधताबीचको एकताको सुन्दर प्रतीक हो।

होलीको मूल आधार हिन्दू धार्मिक परम्परासँग जोडिएको छ। विशेषगरी प्रह्लाद र होलिकाको कथासँग यो पर्व सम्बन्धित मानिन्छ । कथाअनुसार, दानवराज हिरण्यकशिपुले आफ्ना भक्त छोरा प्रह्लादलाई मार्न अनेक प्रयास गरे। अन्ततः आगोमा नजल्ने वरदान पाएकी होलिकाको काखमा राखेर प्रह्लादलाई जलाउने योजना बनाइयो। तर सत्य र भक्तिको शक्तिले प्रह्लाद बचे र होलिका दहन भइन्। असत्य र अहंकारमाथि सत्यको विजयको प्रतीकका रूपमा होली मनाइने विश्वास छ।

⠿ drag

नेपालमा होलीको औपचारिक सुरुवात राजधानीको ऐतिहासिक दरबार क्षेत्र बसन्तपुरमा चीर ठड्याएर गरिन्छ। विशेषगरी हनुमान ढोका दरबार क्षेत्रमा चीर स्थापना गरिएपछि होलीको रौनक औपचारिक रूपमा सुरु भएको मानिन्छ। पूर्णिमाको दिन चीर दहनसँगै पर्वको समापन गरिन्छ।

पहाड र तराईको परम्परा

नेपालमा होली दुई चरणमा मनाइन्छ। पहाडी जिल्लामा पूर्णिमाका दिन रंग अबिर खेलिन्छ भने तराई–मधेशका जिल्लामा भोलिपल्ट विशेष उत्साहका साथ मनाइन्छ। तराई क्षेत्रमा होलीलाई अझ भव्य रूपमा—गीत, नाचगान, ढोल–मृदंग र सामूहिक जमघटसहित मनाउने परम्परा छ।

सहरदेखि गाउँसम्म मानिसहरू एकअर्कालाई अबिर, रंग र पानी छ्यापेर शुभकामना साटासाट गर्छन्। परिवार, आफन्त र साथीभाइबीचको भेटघाटले सम्बन्ध थप प्रगाढ बनाउने अवसर पनि होलीले प्रदान गर्छ।

सामाजिक र सांस्कृतिक महत्व

होली केवल रंग खेल्ने पर्व मात्र होइन, सामाजिक सद्भाव र क्षमाको सन्देश बोकेको पर्व हो। विगतका मनमुटाव बिर्सेर आपसी मेलमिलाप गर्ने अवसरका रूपमा यसलाई लिइन्छ। विद्यालय, कलेज, संघ–संस्था तथा विभिन्न समुदायले सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरी सामूहिक रूपमा पर्व मनाउने चलन बढ्दो छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा पर्यटकहरूका लागि पनि होली आकर्षणको केन्द्र बन्दै गएको छ। विदेशी पर्यटकहरूले नेपालीसँगै रंग खेल्दै नेपाली संस्कृति अनुभव गर्ने गरेका छन्। नेपालमा रहेका विदेशी कूटनीतिक नियाेगका पदाधिकारीहरू समेत नीजि निवासमा साथीहरूसँग हाेली मनाउन थाल्नुले याे पर्वकाे रमाइलोपना अझै फैलिएको महसुस गर्न सकिन्छ ।

सरकार तथा सुरक्षा निकायले होली मर्यादित, सुरक्षित र अनुशासित रूपमा मनाउन आग्रह गर्दै आएका छन्। जबर्जस्ती रंग दल्ने, मदिरा सेवन गरी उच्छृङ्खल गतिविधि गर्ने वा सवारीसाधन चलाउँदा लापरवाही गर्ने कार्य कानुनी रूपमा दण्डनीय हुने चेतावनी पनि दिइँदै आएको छ।

प्राकृतिक रंगको प्रयोग, पानीको अनावश्यक दुरुपयोग नगर्ने र बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिकप्रति संवेदनशील बन्ने सन्देश पनि जोड दिइन्छ। रंग र उमंगले भरिएको होली नेपाली समाजमा केवल पर्व मात्र होइन, विविधताबीचको एकता, प्रेम र सद्भावको जीवन्त उत्सव हो।